Հայկական հարցը

Հիշենք, որ հայերը վերջնականապես կորցրել էին իրենց անկախությունը 1045 թ․-ին, երբ անկում էին պարրել Բագրատունիները։ Դրա հետևանքներն ակնհայտ ծանր էին, քանի որ ինչպես պատմությունն է ցույց տալիս, շուրջ մեկ հազարամյակ հայերը չվերականգնեցին իրենց պետականությունը։
XIXդ․ կեսերին եվրոպական մեծ տերությունների միջև սրվեց պայքարը Օսմանյան կայսրությունում ազդեցություն տարածելու համար։ Միջազգային հարաբերություններում այդ հիմնախնդիրը, որն առաջ էր եկել դեռ XVIII դարի վերջերին, ստացել էր Արևելյան հարց անվանումը: Արևմտյան Հայաստանի՝ որպես Օսմանյան կայսրությանը ենթակա տարածքի խնդիրն ուղղակիորեն դառնում է Արևելյան հարցի բաղկացուցիկչ մաս և շուտով Հայկական հարց անունով միջազգային դիվանագիտության կիզակետում հայտնվում։
1877-1878թթ․ տեղի է ունենում ռուս-թուրքական պատերազմ, որտեղ հաղթանակ են տանում ռուսները։ Այս պատերազմը ավելի է մեծացնում հայերի ցանկությունը անկախանալու, քանի որ ռուսական բանակում կաին մի շարք հայ սպաներ․Միխայիլ Լոռիս-Մելիքովը, Արշակ տեր-Ղուկասովը, Հովհաննես Լազարևը և այլ բարձրաստիճան սպաներ։ Պատերազմից հետո 1878 թ-ի փետրվարի 19-ին Սան-Ստեֆանոյում կնքված նախնական պայմանագրով Արևմտյան Հայաստանի մի շարք տարածքներ տրվում էր Ռուսաստանին, իսկ 16-րդ հոդվածով Օսմանյան Թուրքիան պարտավորվում էր ապահովել հայերի անվտանգությունը և ինչ-որ չափով ինքնավարություն տրամադրել։ Սակայն Մեծ Բրիտանիան և Ավստրո-հունգարիան չէին ուզում, որ Ռուսաստանը օգտվի այդ պայմանագրից, այդ իսկ պատճառով հրավիրվում է Բեռլինի վեհաժողովը։ Հայերը նույնպես որոշում են պատվիրակություն ուղարկել վեհաժողով՝ Մկրտիչ Խրիմյանի գլխավորությամբ։ Սակայն հայերին թույլ չի տրվում մասնակցել դրան։ Եվ հենց այդ ժամանակ արևմտաեվրոպական կողմը կարողանում է վերանայել Սան-Ստեֆանոյի պայմանագիրը և Ռուսաստանին զրկել իր մենաշնորներից։ Սակայն պայմանագրում ներառվում է 61-րդ հոդվածը, ըստ որի նույնպես Օսմանյան Կայսրությունը պարտավորվում էր ապահովել հայերի անվտանգությունը։ Սան-Ստեֆանոյի 16 և Բեռլինի վեհաժողովի 61-րդ հոդվածները հիմ են ծառայել հայկական հարցի ստեղծմնանը։

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s