Թունավորումներ՝ շմոլ գազից

Շմոլ գազով թունավորման հիմնական պատճառ է հանդիսանում մեծ քանակներով վերջինիս ներշնչումը[2]: Ախտանշանները բավականին հաճախ նմանեցնում ենք ՙՙգրիպիՙՙ ախտանշաններին՝ գլխացավեր, թուլություն, սրտխառնոցներ, գլխապտույտներ,ցավեր կրծքավանդակի շրջանում, իրականության աղճատված ընկալում: Ընդ որում ածխաթթվի մոնօքսիդ պարունակող օդի տևական ներշնչումը կարող է բերել գիտակցության կորստի, առիթմիայի ,էպիլեպտիֆորմ նոպաների և նույնիսկ մահվան[3][4]: Դասական թունավորման հիմնական ախտանշան հանդիսացող ՙՙբալանման կարմիր մաշկըՙՙ բավականին հազվադեպ է հանդիպում[4]: Երկարատև թումավորումները ուղեկցվում են հոգնածության զգացումով, հիշողության , ինչպես նաև շարժումերի հետ խնդիրներով[5]: Վերջին ախտանշանները դիտվում են նաև երկարատև ծխողների ու ցիանիդով թունավորումների դեպքում:

Ածխաթթվի մոնօքսիդով (շմոլ գազով) թունավորումները կարող են լինել և՛ պատահական , և՛ հանդիսանալ որպես որևէ մեկի կյանքին վերջ դնելու փորձ[6]: Ածխաթթուն՝ CO, անգույն և անհոտ գազ է , որն ի սկզբանե շնչառական համակարգը գրգռող ազդեցությունից զուրկ է[5]: Սինթեզվում է թերայրման ժամանակ , ինչպես նաև կարող է հանդիսանալ օրգանական ռեակցիաների վերջանյութ[5]: Բացի այդ, ածխաթթվի մոնօքսիդ առաջանում է մեքենաների շարժիչներից, գազօջախների ու այլ կենցաղային հարմարանքների օգտագործումից, որոնք գործարկվում են ածխաթթվի հիմքով վառելիքներով[3]: Կարող է հանդիսանալ նաև երկքլոր մեթանի քայքայման արգասիք[7]: Առավել վտանգավոր ազդեցություններ ունի համապատասղանաբար ածխաթթվի մոնօքսիդի կապումը հեմօգլոբինին, ինչի հետևանքով առաջանում է կարբօքսիհեմոգլոբին (HbCO) տոքսիկ միացությունը, որը խաթարում է արյան միջոցով թթվածնի մատակարարմանը հյուսվածքներ ու բջիջներ, քանզի հեմոգլոբինն այլևս թթվածին կապել չի կարողանում[5]: Այս ամենի հետ մեկտեղ , միոգոբինի և միտոքոնդրիալ ցիտոքրոմ օքսիդազայի ֆունկցիաները ևս խաթարվում են[4]: Ախտորոշումը կատարում ենք չափելով HbCO-ի մակարդակն արյան մեջ , ընդ ուրում չծխողների մոտ այն պետք է լինի 3% -ից , իսկ ծխողների մոտ 10% -ից ավելի[4]:

Միջոցառումերը , որոնք ուղղված են ածխաթթվի մոնօքսիդով թունավորման կանխարգելմանը , ուղղված են ածխաթթվի մոնօքսիդի մակարդակի որոշիչների օգտագործմանը, տարաբնույթ գազեր պարունակող միջավայրերի օդափոխմանը , ծխնելույզներն ու բուխարիները մաքուր պահելուն, մեքենաների շարժիչները սարքին պահելուն[3] :Ածխածնի մոնօքսիդով թունավորված մարդկանց անհրաժեշտ է 100% թթվածնով ապահովել[4][5]:Ընդ որում հիվանդին թթվածին կտանք այնքան ժամանակ քանի դեռ հիմնական ախտանշանները, մասնավորապես, HbCO-ի մակարդակը չի պակասել 10%-ից: Միևնույն ժամանակ նշենք, որ բարձր ճնշման տակ թթվածինն օգնում է ոչ միայն ածխաթթվի մոնօքսիդով , այլ նաև բազմաթիվ այլ թունավորումերի դեպքում, թե ինչ առավելություն ունի սովորական մակարդակով օդի թթվածնի համեմատությամբ, դեռևս բացահայտված չէ[4][6]: Մահվան ցուցանիշը տատանվում է բավականին լայն սահմաններում՝ 1-ից մինչև 30%[4]:

ԱՄՆ-ում ածխաթթվի մոնօքսիդով թունավորումների տարեկան մոտ 20000 դեպք է արձանագրվում , որոնք կապված չեն հրդեհների հետ [3][8]: Շատ երկրներում այն հանդիսանում է ամենատարածված մահացու ելք ունեցող թունավորումերի պատճառը[9]: ԱՄՆ-ում տարեկան , հրդեհների հետ չկապված թունավորումների մոտ 400 դեպք է արձանագրվում[3]: Թունավորումներն ավելի հաճախ գլուխ են բարձրացնում ձմռանը, ավելի կոնկրետ տվյալ գազով աշխատող սարքավորումների օգտագործումից: Ածծաթթվի մոնօքսիդի տոքսիկ ազդեցությունը հայտնի է եղել դեռևս հնագույն ժամանակներից[10]: Այն փաստը , որ հեմոգլոբինը ածխացնի մոնօքսիդի հետ կապվելիս առաջացնում է տոքսիկ միացություն բացահայտվել է 1857 թվականին [10]: Հարկ է նշել ,որ այն թունավոր չէ ֆոտոսինթեզ իրականացնող օրգանիզմների համար[11]:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s